Aracı Kurum ya da Prop Firması için Gerçek Zamanlı Risk Motoru: Geliştirmek, Satın Almak ya da Genişletmek ve Kim Geliştirebilir

Bir aracı kurum ya da prop firması için işlem öncesi risk kontrolleri üç kaynaktan birinden gelir: aracı kurumunuzun, takas kuruluşunuzun ya da işlem yerinizin kontrolleri; hazır bir risk gateway'i lisanslayan bir satıcı; ya da sahibi olduğunuz bir motoru geliştiren veya genişleten bir mühendislik firması. Hangisinin uygun olduğu çoğunlukla kimin kurallarının uygulanması gerektiğine ve bu kuralları kimin değiştirmesi gerektiğine bağlıdır. Herhangi birine güvenmeden önce risk kontrolünün ne kadar sürdüğünü ve bu rakamın nasıl ölçüldüğünü sorun. Ardından kill switch'in, yani bir hesap ya da bütün bir firma için tüm işlemleri tek seferde durduran kontrolün bir testini görmek isteyin.

Bir risk motoru, bir emir çıkmadan önce neyi kontrol etmeli?

İşlem öncesi risk motoru kontrollerini her yeni emirde ve açık bir emirde yapılan her değişiklikte çalıştırır. Vadeli işlemler sektörünün meslek birliği FIA, otomatik işlem risk kontrolleri üzerine Temmuz 2024 tarihli raporunda emir büyüklüğü kontrolünün “yeni bir emir gönderildiğinde ya da mevcut bir emir değiştirildiğinde uygulanması gerektiğini” söylüyor.

Temel kontroller şunlardır:

• Pozisyon limitleri: hâlâ açık olan, yani gönderilmiş ama henüz gerçekleşmemiş ya da iptal edilmemiş emirler de sayılarak, bir hesabın ya da bir trader'ın ne kadar pozisyon tutabileceği
• Teminat ya da alım gücü: hesabın emri hâlâ karşılayıp karşılayamadığı
• Fat-finger limitleri: tek bir emrin büyüklüğüne ve değerine, ayrıca fiyatının piyasadan ne kadar uzak olabileceğine konan üst sınırlar. FIA'nın raporu, emir büyüklüğüne konan üst sınırın “yaygın olarak ‘fat-finger’ limitleri diye anıldığını” söylüyor
• Kill switch: FIA'nın raporundaki ifadeyle “belirli bir katılımcı ya da katılımcı grubu için tüm işlem faaliyetini derhal devre dışı bırakan” bir kontrol; bu genellikle yeni emir alınmaması ve tüm açık emirlerin iptal edilmesi anlamına gelir

Düzenleyiciler işlem öncesi risk kontrollerinden ne bekler?

ABD'de 2010'da kabul edilen SEC Rule 15c3-5, piyasaya erişimi olan bir aracı kurumun ya da dealer'ın kredi, sermaye ve hatalı emirlere yönelik işlem öncesi kontroller bulundurmasını şart koşar. Yukarıda bağlantısı verilen yavaş emir gerçekleştirme yazısı bu kuraldan alıntı yapıyor.

AB'de algoritmayla işlem yapan yatırım kuruluşları, 19 Temmuz 2016 tarihli, (AB) 2017/589 sayılı Komisyon Yetki Devri Tüzüğü olan RTS 6'ya tabidir. Madde 15; fiyat bantlarını (price collars), azami emir değerlerini, azami emir hacimlerini ve azami mesaj limitlerini sayar. Fiyat bandı, belirlenmiş bir aralığın dışında fiyatlanan bir emri engeller; mesaj limiti ise bir firmanın gönderebileceği yeni emir, değişiklik ve iptal sayısına üst sınır koyar. Madde 12, firmanın “acil durum tedbiri olarak, gerçekleşmemiş emirlerinin herhangi birini ya da tamamını derhal” iptal edebilmesini ve her emirden hangi algoritmanın ve hangi trader'ın, masanın ya da müşterinin sorumlu olduğunu bilmesini şart koşar.

Aracı kurumunuzun ya da işlem yerinizin kontrolleri ne zaman yeterlidir?

Tek bir aracı kurum üzerinden işlem yapan ve aracı kurumunkilerin ötesinde limite ihtiyaç duymayan bir firma için aracı kurumun ya da işlem yerinin kontrolleri yeterlidir.

• Kurallarınız: aracı kurum yalnızca gördüğünü, yani hesabınızı bir bütün olarak sınırlayabilir. Trader başına ya da strateji başına limitler, ancak aracı kurum bunları destekliyorsa ve her emir onu hangi trader'ın ya da stratejinin gönderdiğini belirtiyorsa işe yarar. Limitleri, siz istediğinizde aracı kurumun risk ekibi değiştirir
• Gecikme: bunu aracı kurumun sistemleri belirler. Her emir ve aracı kurumun teyidi için tuttuğunuz kendi zaman damgalarınız kontrolün tek başına süresini değil, gidiş-dönüşün tamamını gösterir; bu yüzden aracı kuruma kontrollerinin ne kadar sürdüğünü sorun
• Maliyet: geliştirilecek bir şey yok, ama size özgü her limit elle takip edilir; bu yüzden ihlalleri geç fark edilir
• Düzenleyiciler: ABD'de bu kontroller aracı kurumun denetiminde olmalıdır. Algoritmayla işlem yapan bir AB yatırım kuruluşunun RTS 6 kapsamındaki kendi yükümlülükleri ise devam eder

FIA'nın 2024 tarihli raporu, bir müşterinin aracı kurumuyla bağlantısı koptuğunda açık emirlerinin piyasada kalabileceği konusunda uyarıyor. Müşterinin iptal taleplerinin borsaya iletilmesi “genellikle desteklenmez ve müşterinin açık emirlerin elle iptal edilmesi için aracı kurumla iletişime geçmesi gerekir”.

Lisanslı bir risk gateway'i ne zaman mantıklıdır?

Lisanslı bir risk gateway'i, her emri bir aracı kuruma ya da işlem yerine ulaşmadan önce kontrol eden hazır bir yazılımdır. Kurallarınız çoğu firmanın kurallarına benziyorsa ve bunlara yakın zamanda birkaç aracı kurumda ya da işlem yerinde ihtiyaç duyacaksanız mantıklıdır.

• Kurallarınız: ürünün sunduğu kural türleri arasından seçim yaparsınız ve limitleri ekibiniz satıcının ekranlarında belirler. Mantık satıcının kodunda kalır; bu yüzden eksik bir kural, örneğin sizin yönteminizle ölçülen bir kayıp limiti, satıcıyı ya da ücretli özel geliştirmeyi bekler. Ürün piyasadan çekilirse ya da fiyatı değişirse ne olacağını sorun
• Gecikme: satıcının verdiği rakamın nereden nereye ve hangi yük altında ölçüldüğünü sorun. Ayrı bir servis olarak çalışan bir gateway her emre, genellikle ağ üzerinden, bir ara durak daha ve onun gecikmesini ekler
• Maliyet: lisans modeli (örneğin kullanıcı başına, bağlantı başına ya da emir hacmine göre), ayrıca yeni işlem yerleri, donanım ve özel kurallar için ücretler
• Düzenleyiciler: firma neyi lisanslarsa lisanslasın yükümlülük firmada kalır. Ürünün, tabi olduğunuz düzenlemelerin gerektirdiği her kontrolü kapsadığını ve bunu kanıtlayacak kayıtları tuttuğunu kontrol edin

Kendi risk motorumuzu ne zaman geliştirmeli ya da genişletmeliyiz?

Kurallar sattığınız şeyin bir parçasıysa ya da hiçbir ürün onları sizin istediğiniz şekilde uygulamıyorsa kendiniz geliştirin. Mevcut emir yolunuz çalışıyor ama kontrolleri yavaşsa, eksikse ya da bir elektronik tabloda tutuluyorsa, onu bir risk katmanıyla genişletin.

• Kurallarınız: her kural, sözleşmelerinizin ve müşteri koşullarınızın tanımladığı şekilde yazılır ve limitleri risk ekibiniz sizin belirlediğiniz ekranlarda değiştirir. Limitlerin belirlenmesi ve değiştirilmesi konusunda FIA'nın raporu şöyle diyor: “Çatışmaları önlemek için süreci mümkün olduğunca işlem faaliyetlerinden bağımsız, yetkili personel yönetmelidir.” Sözleşmeniz kodun kime ait olduğunu da belirtmelidir
• Gecikme: kontrol, ek bir ara durak olmadan kendi emir yolunuzun içinde çalışabilir ve her kural eklendiğinde yeniden ölçülmelidir
• Maliyet: mühendislik ve test süresi, her aracı kuruma ya da işlem yerine bağlantılar ve bunların gerçekleşmelerinizi bildiren akışları, ayrıca lansmandan sonra motoru işletecek insanlar
• Düzenleyiciler: yükümlülükler aynı kalır ve artık bunları kendi yazılımınızın karşılaması gerekir. Reddedilen her emri ve her limit değişikliğini kaydedin, kill switch'i test edin ve RTS 6 kapsamında her emrin algoritmasına ve trader'ına, masasına ya da müşterisine kadar izlenebildiğinden emin olun

Bir prop firması günlük kayıp ve drawdown limitlerini nasıl uygulamalı?

Bir prop firmasının trading kuralları ürününün bir parçasıdır ve aynı plandaki her trader'a aynı şekilde uygulanmalıdır. Bu kurallardan ikisi maksimum günlük kayıp ve maksimum drawdown'dır; drawdown, bir hesabın başlangıç bakiyesinden ya da ulaştığı en yüksek noktadan ne kadar düşebileceğini ifade eder.

Trading kurallarını yayımlayan bir prop trading firması olan FTMO, bu limitleri özsermaye (equity), yani hesap bakiyesi artı açık pozisyonlardaki kâr ya da zarar üzerinden ölçüyor. FTMO'nun 6 Ekim 2026'da okunan Trading Objectives sayfası, Maximum Daily Loss (Maksimum Günlük Kayıp) kuralını hesap özsermayesinin altına “düşemeyeceği” bir limit olarak tanımlıyor.

Bir trader, tek bir emir bile göndermeden, yalnızca fiyat hareket ettiği için özsermayeye dayalı bir limiti ihlal edebilir. Bu yüzden kontrol her fiyat değişikliğinde çalışır, limite ulaşıldığı anda riski artıran emirleri engeller ve kurallarınız öyle öngörüyorsa pozisyonları kapatır. Gün sonunda bakılan bir elektronik tablo ihlali saatler sonra fark eder.

Limitler, seviyelerinin nasıl belirlendiği bakımından da farklılaşır. Aynı sayfaya göre FTMO'nun 1-Step sınavındaki Maximum Loss (Maksimum Kayıp), “gün sonuna göre iz süren” (end-of-day trailing) bir limittir. Seviyesi, Orta Avrupa saatiyle gece yarısı kaydedilen en yüksek bakiyeye göre günde bir kez yeniden belirlenir ve yalnızca yükselebilir. 2-Step sınavında ise bunun yerine “sabit bir limit” kullanılır. Her kuralın neye göre ölçüldüğünü ve ne zaman yenilendiğini not edin; her ihlali zamanı, fiyatları ve özsermayesiyle birlikte kaydedin.

Gerçek zamanlı bir risk motorunu kimin geliştirebileceğini nasıl kontrol ederiz?

Listenizdeki her firmayı dört teste tabi tutun:

• Risk kontrolünün ne kadar sürdüğü ve bunun nasıl ölçüldüğü. Emrin tamamının süresinden ayrı olarak yalnızca risk kontrolünün süresini; ölçümün nerede başlayıp nerede bittiği, yüzdelik, yük ve donanım bilgisiyle birlikte isteyin. Bir milisaniyenin epey altındaki bir hedef için en yoğun yükünüzdeki 99. yüzdeliği, yani her 100 kontrolden 99'unun altında kaldığı süreyi isteyin
• Kill switch tatbikatı. Açık emirlerin bulunduğu bir test ortamında düğmeye önce tek bir hesap, sonra tüm firma için basın ve yeni emirler reddedilip açık emirler iptal edilene kadar ne kadar zaman geçtiğini ölçün. FIA'nın raporu, otomatik işlem yapan bir trader'ın “aracı kurumun devreye soktuğu bir kill switch'i geçersiz kılamaması gerektiğini” söylüyor; bu yüzden bir işlem hesabından onu geçersiz kılmayı deneyin ve dayanıp dayanmadığını kontrol edin
• Yeniden başlatma sonrası toparlanma. Motoru seansın ortasında durdurun ve yeniden başlatın. Herhangi bir hesap işlem yapmadan önce pozisyonlar, açık emirler ve kullanılmış limitler, aracı kurumun ya da işlem yerinin kayıtlarıyla karşılaştırılarak doğru biçimde geri gelmelidir
• Kendi emir akışınızın yeniden oynatılması. Emirlerinizin ve fiyatlarınızın kaydedilmiş bir gününü, en yoğun dakika da dahil, motordan geçirin ve mevcut kontrollerinizden farklı olan her kararı firmaya açıklatın. Buna, büyüklük limiti tanımlanmamış bir enstrümandaki bir emri de ekleyin. FIA'nın raporu, sistemlerin böyle bir emri engellemesi gerektiğini söylüyor

Bir firmanın kurallarınızı ve emir akışınızı görmeden önce verdiği her gecikme rakamı, başka birinin kuralları ve emir akışı üzerinde ölçülmüştür. Bu rakamı, kendi gününüzün yeniden oynatılmasından ölçülmüş hâliyle tekrar isteyin.

amBrain nerede devreye girer?

amBrain, algoritmik trading altyapısı geliştirir: emir gerçekleştirme, piyasa verisi ve işlem öncesi risk kontrolleri.

amBrain, prop trading firmaları için platformlar geliştirir: değerlendirme sınavları, trading kuralları ve muhasebe. Trading alanındaki işleri arasında trading terminali geliştirme, emir yönetim sistemleri ve FIX protokolü ile borsa entegrasyonu da yer alır.

amBrain; trading ve reklam teknolojisi alanlarındaki yavaş sistemleri teşhis eder: çalışan platform uçtan uca ölçülür ve rapor, sürenin nereye gittiğini açıkça gösterir.

amBrain 2019'dan bu yana yazılım geliştiriyor. Üç formatta çalışıyor: tam teslim, özel ekip ya da sizin ekibinize yerleşen mühendisler. Müşteri, amBrain'in yeniden kullanılabilir bileşenleri dışında ürünün ve kodun tam mülkiyetini elinde tutar.

Risk kontrolleriniz yavaşsa ya da bir elektronik tabloda tutuluyorsa, amBrain dahil hangi firmayı seçerseniz seçin, dört testi o firmayla yapacağınız sözleşmeye yazın.

Bu yazı bir vaka çalışması değildir ve hiçbir müşteri işini anlatmaz. amBrain'in kurduğu hiçbir sistem için gecikme rakamı vermez; fiyat ya da takvim de vermez.

Sık sorulan sorular

• Emir yolunun içindeki kontroller emir girişini yavaşlatır mı? Evet, biraz. Her kontrol kendi süresini her emre ekler; bu yüzden bu süre küçük olmalı ve ölçülmelidir. Yukarıda bağlantısı verilen, emir yolundaki işlem öncesi risk yazısı bunun nasıl yapılacağını anlatıyor
• Bir risk motoru ne kadara mal olur ve geliştirilmesi ne kadar sürer? Hem maliyet hem süre; aracı kurum ve işlem yeri sayısıyla, varlık sınıflarıyla, teminat kurallarıyla ve motoru kimin işleteceğiyle birlikte artar. Her firmadan, yukarıdaki dört testin geçme eşiği olduğu bir ilk aşama için fiyat ve takvim isteyin