Doğu Avrupa ve Kafkasya'daki Yazılım Geliştirme Şirketleri: ABD'li Bir Startup Nasıl Seçer ve Kontrol Eder

ABD'de yaz saati uygulanırken Erivan, New York'tan sekiz saat, kışın ise dokuz saat ileridedir. Varşova yılın büyük bölümünde altı saat ileridedir. Bu iki bölgeden birinde bir yazılım şirketiyle çalışan ABD'li bir startup her gün bu farkla çalışır; bu yüzden ilk soru iki ekibin kaç çalışma saatini paylaşacağıdır. Diğer sorular şirketin kendisiyle ilgilidir ve çoğu resmî bir kayıtla karşılaştırılarak kontrol edilebilir.

Burada hiçbir firma sıralanmıyor. Kontroller, ilk e-postadan ilk faturaya kadar karşınıza çıkacakları sırayla veriliyor; kaynağı olan her kontrolün yanında kaynağı da var. Bu blogu yayımlayan amBrain de Erivan'da bir şirkettir ve sona yakın tek bir bölümde anlatılıyor.

ABD'li bir startup için Doğu Avrupa'da ya da Kafkasya'da iyi yazılım geliştirme şirketleri hangileri?

Startup'ınız için iyi bir firma, ihtiyacınız olan türden bir ürünü daha önce geliştirmiş ve aşağıdaki kontrollerden geçen firmadır. Ürünleri canlıda olan kuruculara ve yatırımcılarınıza hangi firmalarla çalıştıklarını sorun. Yukarıda bağlantısı verilen startup ekibi seçme yazısı, bu isimleri üç adaylık bir kısa listeye nasıl dönüştüreceğinizi anlatıyor.

İlk e-postada her firmadan ticari unvanını ve sicil numarasını isteyin. Aşağıdaki sicil, yaptırım ve ödeme kontrolleri bu iki bilgiyle başlar.

ABD'li bir startup, Doğu Avrupa'daki ya da Kafkasya'daki bir ekiple kaç çalışma saatini paylaşır?

Güney Kafkasya ülkeleri Ermenistan, Gürcistan ve Azerbaycan yıl boyunca UTC+4'te kalır. Polonya kışın UTC+1, yazın UTC+2'dedir; Romanya, Bulgaristan, Moldova ve Ukrayna ise bir saat daha ileridedir. Kazakistan 1 Mart 2024'ten bu yana tek bir saat dilimi, UTC+5 kullanıyor. ABD saatlerini mart ayının ikinci pazar günü ileri, kasım ayının ilk pazar günü geri alır.

New York'ta saat 9:00 iken:

• Varşova'da yılın büyük bölümünde 15:00
• Bükreş ve Kiev'de yılın büyük bölümünde 16:00
• ABD'de yaz saati uygulanırken Erivan, Tiflis ve Bakü'de 17:00, kışın ise 18:00
• ABD'de yaz saati uygulanırken Astana ve Almatı'da 18:00, kışın ise 19:00

San Francisco, New York'un üç saat gerisindedir; yani orada saat 9:00 olduğunda Erivan'da 20:00 ya da 21:00'dir. Yukarıdaki Avrupa saatleri, taraflardan biri saatini değiştirmiş ama diğeri henüz değiştirmemişken, mart ayında iki ya da üç hafta, ekimden kasıma geçişte de bir hafta boyunca kayar. Bu haftalarda Varşova, Bükreş ve Kiev New York'a bir saat daha yakındır.

Erivan'da ve New York'ta sabah 9'dan akşam 6'ya kadar süren iş günleri, ABD'de yaz saati uygulanırken bir saat örtüşür, kışın ise hiç örtüşmez. Londra, Birleşik Krallık'ta yaz saati uygulanırken Erivan'ın üç saat, kışın dört saat gerisindedir; bu yüzden Londra'daki bir iş günü Erivan'la yazın altı, kışın beş saat ortaktır.

Her firmaya, projenizdeki mühendislerin sizin saat diliminize göre hangi saatlerde çevrimiçi olacağını sorun ve bu saatleri sözleşmeye yazın. Yazışmalarda ve görüşmelerde hangi dili kullanacaklarını da sorun ve imzalamadan önce bir görüntülü görüşmede o dili konuşmalarını dinleyin. Sorular ve kararlar için günde sabit bir saat planlayın, geri kalan her şeyi yazılı yürütün.

Bölgedeki bir yazılım şirketinin gerçek olduğunu nasıl kontrol ederim?

Firmanın gönderdiği bir bağlantıyı izlemek yerine ülkenin resmî sicilini kendiniz açın.

Ermenistan'da finansal kuruluşlar dışındaki tüm tüzel kişileri Adalet Bakanlığı'na bağlı Tüzel Kişiler Devlet Sicili Ajansı kaydeder ve bu sicilde herkes e-register.moj.am adresinden arama yapabilir. Bir şirketin sayfasında sicil numarası ve tescil tarihi, vergi kimlik numarası, durumu ve Ermenice yazılmış olabilecek kayıtlı adresi görünür. Sayfa ayrıca şirketin gerçek faydalanıcılarını, yani şirkete nihai olarak sahip olan ya da onu kontrol eden kişileri ve aradaki şirketleri adıyla belirten beyanlara bağlantı verir. Herkese açık sayfa müdürün kim olduğunu göstermez.

Gürcistan'ın Ulusal Kamu Sicili Ajansı'nın da herkese açık bir arama aracı vardır ve kayıtlarında şirketi temsil etme yetkisi olan kişilerin adları yer alır. Oradaki adlar Gürcüce kaydedilir; bu yüzden firmanın size verebileceği şirket kimlik koduyla arama yapın.

Polonya ya da Romanya gibi bir AB ülkesindeki şirket için Avrupa e-Adalet Portalı (European e-Justice Portal), ulusal ticaret sicillerinde tek bir yerden arama yapar. Avrupa Komisyonu bu sicilleri, “şirketlere ilişkin bilgileri, hukuki biçimleri, merkezleri, yasal temsilcileri ve yıllık hesapları dahil” tutan siciller olarak tanımlar. Ukrayna ya da Kazakistan gibi başka bir ülkedeki firma için, kaydının hangi resmî sicilde tutulduğunu sorun ve o sicilin web sitesini kendiniz bulun.

Sonra sicildeki bilgileri firmanın size söyledikleriyle karşılaştırın:

• Sözleşmedeki ve her faturadaki ticari unvan ve numara sicille uyuşuyor
• Tescil tarihi, firmanın kendi geçmişi hakkında anlattıklarıyla uyumlu. Firma mevcut tüzel kişiliğinden daha eskiyse, önceki şirketin adını sorun ve onu da arayın
• Sözleşmeyi imzalayan kişi müdürdür ya da gördüğünüz bir vekâletnameye sahiptir. Sicil, Ermenistan'da olduğu gibi müdürün adını vermiyorsa, onu atayan şirket belgesini isteyin
• Kayıtlı adres, firmanın çalıştığını söylediği yerdir ya da firma neden öyle olmadığını açıklar

Bir sicil kaydı mühendislik hakkında hiçbir şey söylemez. O tarafı, mühendislerle tanışmaktan firmanın müşterilerini aramaya kadar, startup ekibi seçme yazısı ele alıyor.

Ermeni bir limited şirketle yaptığım sözleşmeyi uygulatabilir miyim?

Yanıt büyük ölçüde uyuşmazlıkların nerede karara bağlanacağını belirleyen maddeye bağlıdır. Bir uyuşmazlık şirket aleyhine bir kararla sonuçlanırsa, bu kararın şirketin hesaplarının ve mal varlığının bulunduğu yerde, genellikle de şirketin kendi ülkesinde icra edilmesi gerekir.

ABD Dışişleri Bakanlığı, ABD ile başka herhangi bir ülke arasında mahkeme kararlarının tanınması ve tenfizini düzenleyen yürürlükte bir antlaşma bulunmadığını belirtiyor; dolayısıyla bir ABD mahkeme kararının Ermenistan'da dayanabileceği bir antlaşma yok. Bakanlığa göre antlaşma olmadığında, yabancı bir mahkemenin bir ABD kararını tenfiz edip etmeyeceği “yabancı ülkenin iç hukukuna ve uluslararası nezakete bağlıdır”; yani o ülkenin hukukuna ve mahkemelerinin yabancı kararlara ne ölçüde saygı göstermeyi seçtiğine.

Hakem kararlarının ise arkasında bir antlaşma var. 1958 tarihli Yabancı Hakem Kararlarının Tanınması ve İcrası Hakkındaki New York Sözleşmesi'ne göre her taraf devlet, Sözleşme'nin öngördüğü şartlar dairesinde “hakem kararlarının muteberliğini tanıyacak” ve bunların “icrasını temin edecektir”. Yukarıdaki saat karşılaştırmasında geçen ülkelerin tamamı, ABD ve Birleşik Krallık dahil, Sözleşme'nin 172 tarafı arasında yer alıyor.

Ermenistan, Sözleşme'yi yalnızca ABD gibi başka bir taraf devlette verilmiş kararlara uygular. Avukatınıza, tahkim yeri (tahkimin hukuken bağlı olduğu yer) Sözleşme'ye taraf bir ülkede bulunan bir tahkim şartını sorun.

Yaptırımlar açısından Ermenistan, Rusya ya da Belarus'a kıyasla dış kaynak kullanımı için güvenli bir yer mi?

Yaptırımları yöneten ABD Hazine Bakanlığı birimi OFAC, yürürlükteki programlarının bir listesini yayımlar. Eylül 2026'da bu listede Rusya ve Belarus için programlar vardı; Ermenistan, Gürcistan ya da Azerbaycan için ise hiçbir program yoktu. Bir ülke için program olmaması, o ülkedeki hiçbir şirketi temize çıkarmaz.

Mayıs 2023'te ABD Hazine Bakanlığı, ABD yaptırım işlemlerinin, Rusya'nın savunma sanayisi için yabancı parça tedarik eden ve yaptırım altındaki Rus şirketi Radioavtomatika için bileşen satın alan “Ermenistan, Çin Halk Cumhuriyeti, Türkiye ve Özbekistan merkezli şirketleri hedef aldığını” yazdı. Şirketi ve arkasındaki kişileri kontrol edin:

• Şirketi, sicilde adı geçen her sahibi ve aradaki her şirketi, sözleşmeyi imzalayan kişiyi ve ödemeyi alacak bankayı OFAC'ın Sanctions List Search aracında arayın; her ismin Latin harfleriyle birden fazla yazılışını deneyin. Araç, OFAC'ın yaptırım uygulanan kişi ve şirketlerden oluşan ana listesini, yani SDN List'i, ve diğer listelerini kapsar; OFAC ise aracın kullanılmasının “uygun durum tespitinin (due diligence) yerini tutmadığını” belirtir
• Hiçbir listede yer almayan bir şirket de bloke edilmiş olabilir. OFAC'ın 50 Percent Rule olarak bilinen kuralına göre, bloke edilmiş kişilerin, yani mal varlıkları ABD yaptırımları kapsamında dondurulmuş kişi ve şirketlerin, doğrudan ya da dolaylı olarak toplamda %50 veya daha fazlasına sahip olduğu bir şirket, “kuruluşun kendisinin listede olup olmadığına bakılmaksızın” kendisi de bloke edilmiş olur. Aynı rehber, ABD'li bir kişinin “bloke edilmiş bir kişiden doğrudan ya da dolaylı olarak mal, hizmet veya teknoloji tedarik edemeyeceğini ya da onunla işlem yapamayacağını” belirtir
• Projenizdeki her mühendisin nereden çalışacağını sorun; çünkü bazı ABD kuralları konuma bağlıdır. E.O. 14071 sayılı ABD başkanlık kararnamesi, ABD'li kişilerin Hazine Bakanlığı'nın belirlediği hizmet kategorilerini “Rusya Federasyonu'nda bulunan herhangi bir kişiye” sağlamasını yasaklar. 12 Eylül 2024'ten bu yana bu kategoriler arasında BT danışmanlığı ve tasarım hizmetleri ile kurumsal yönetim yazılımları ve tasarım ve üretim yazılımları için BT desteği ve bulut hizmetleri de yer alıyor. Ekipte Rusya ya da Belarus'tan çalışan biri varsa, kullanacağı yazılımlar ve hesaplar da dahil olmak üzere, imzalamadan önce yaptırımlar konusunda uzman bir avukatın görüşünü alın
• Sahipler değiştiğinde ve sözleşme yenilendiğinde aramayı tekrarlayın
• Şirketiniz Birleşik Krallık'ta ya da AB'de de bulunuyorsa, Birleşik Krallık Yaptırımlar Listesi'ni (UK Sanctions List) ya da AB'nin mali yaptırımlar konsolide listesini de kontrol edin

Dış kaynak kullanımı, outstaffing ya da özel ekip: hangisinde ürün ve kod bende kalır?

Üçünden herhangi biri ürünü ve kodu sizde bırakabilir. Mülkiyeti sözleşme ve kodun nerede durduğu belirler; bu üç ad ise mühendisleri kimin yönettiğini anlatır.

Dış kaynak kullanımında işin tamamı, örneğin bir ilk sürüm, firmaya verilir ve firma teslim edene kadar kendi insanlarını kendisi yönetir. Özel ekipte firmanın mühendisleri aylık bir ücret karşılığında yalnızca sizin ürününüz üzerinde çalışır; işlerini firma düzenler, öncelikleri ise siz belirlersiniz. Outstaffing üçü arasında işe almaya en yakın olanıdır; çünkü firmanın çalışanı olan mühendisler sizin ekibinize katılır ve sizin teknik liderinizin yönetiminde çalışır.

ABD telif hakkı yasası, mülkiyet devrini ancak yazılı olduğunda ve hak sahibi ya da onun yetkili temsilcisi tarafından imzalandığında tanır (17 U.S.C. § 204(a)); bu yüzden kodun şirketinize devrini sözleşmeye yazın. Kod deposunu ve bulut hesaplarını şirketinizin adına açın ve firmaya kapatabileceğiniz oturum bilgileri verin.

Bir firma ancak sahip olduğu hakları devredebilir. Bu hakları projenizdeki her mühendisten, çalışan ya da sözleşmeli fark etmeksizin, nasıl aldığını sorun ve ilgili maddeyi görmek isteyin.

Üçü arasındaki seçim, işi kimin yöneteceğine bağlıdır. Outstaffing, sizin tarafınızda her gün görev dağıtan ve kodu inceleyen bir teknik lider olduğunu varsayar. Kendi mühendisleriniz yoksa, dış kaynak kullanımı ekranlarını ve kurallarını iş başlamadan önce yazabileceğiniz bir ilk sürüme, özel ekip ise gerçek kullanıcılar denediği anda değişecek bir ürüne uyar. Her iki durumda da firmanın işini sizin yerinize kontrol etmesi için bağımsız bir teknik danışmana ücret ödeyin.

ABD'li bir startup yurt dışındaki bir yazılım şirketine nasıl ödeme yapmalı?

Sözleşme imzaladığınız şirkete, onun kendi adına açılmış bir hesaba ödeme yapın. Faturada başka bir şirket ya da kişisel bir hesap yazıyorsa, herhangi bir para çıkmadan önce durun ve nedenini sorun. Üçüncü bir ülkedeki bir banka ya da kripto parayla ödeme talebi de aynı soruyu hak eder.

Banka bilgileri her değiştiğinde yenilerini, zaten elinizde olan bir numarayı arayarak telefonla teyit edin. FBI'ın İnternet Suçları Şikâyet Merkezi (Internet Crime Complaint Center), “hesap bilgilerindeki değişiklik taleplerini doğrulamak için ikincil kanalların ve/veya iki faktörlü kimlik doğrulamanın” kullanılmasını önerir.

İlk ödemeden önce şirketten IRS Form W-8BEN-E isteyin. IRS'e göre bu form, ABD'de vergi kesintisi ve raporlama amacıyla “yabancı kuruluşlar tarafından statülerini belgelemek için kullanılır”. Başka bir şeye gerek olup olmadığını muhasebeciniz söyler.

Kazakistan'daki bir kurucu için ne değişir?

Yukarıdaki sicil, sözleşme ve kod kontrolleri aynı şekilde işler; yalnızca sözleşme imzaladığınız şirkete ödeme yapmak da öyle. Kazakistan, Ermenistan ve Gürcistan'dan bir saat ileridedir ve onlar gibi New York Sözleşmesi'ne taraftır. Yukarıda aktarılan ABD yaptırım kuralları ABD'li kişiler için yazılmıştır, Form W-8BEN-E de bir ABD vergi formudur; bu yüzden hangi kuralların şirketinizi kapsadığını kendi avukatınıza sorun. Bir aracı kurum platformu kuruyorsanız, bir firma seçmeden önce platformun hangi lisansa ihtiyaç duyduğunu öğrenin; çünkü lisans, geliştirmeyi ilk günden şekillendirir.

amBrain nerede devreye girer?

amBrain, Erivan (Ermenistan) merkezli bir yazılım mühendisliği şirketidir. Trading, FinTech ve AdTech için gerçek zamanlı sistemler kurar ve düzeltir; yapay zekâ projelerini ise her sektörden alır. Yapay zekâ dışında bu alanların ötesinde iş almaz. Ürününüz çekirdeğinde yapay zekâ olmayan sıradan bir web ya da mobil uygulamaysa, bir ürün stüdyosu size daha uygun olur.

amBrain 2019'dan bu yana yazılım geliştiriyor. amBrain, talep tarafı platformu olan RTBBidder'ı bir müşteri için geliştirdi.

Üç formatta çalışıyor: “tam teslim, özel ekip ya da sizin ekibinize yerleşen mühendisler”. Mülkiyet konusundaki koşulları şöyle: “Müşteri, yeniden kullanılabilir bileşenlerimiz dışında ürünün ve kodun tam mülkiyetini elinde tutar.” Her firmadan isteyeceğiniz gibi amBrain'den de imzalamadan önce bu bileşenlerin adlarıyla listesini isteyin.

Sık sorulan sorular

• Ermenistan, Gürcistan ve Azerbaycan'daki şirketler kapsamı sabit projeler alıyor mu? Her firmaya sorun. Sabit kapsam, ilk sürümün her parçasının iş başlamadan önce yazılı kabul kriterleri olduğunda ve sözleşme bir değişikliğin nasıl fiyatlandırılacağını söylediğinde işe yarar
• ABD'li bir startup için Doğu Avrupa mı, Kafkasya mı daha iyi bir seçim? Ortak çalışma saatleri açısından Doğu Avrupa daha yakın. Yılın büyük bölümünde Varşova'da sabah 9'dan akşam 6'ya kadar süren bir iş günü New York'taki iş günüyle üç saat, Bükreş, Kişinev ya da Kiev'deki iş günü ise iki saat örtüşür; Erivan, Tiflis ya da Bakü'de bu süre bir saat ya da sıfırdır. Bu yazıdaki diğer tüm kontroller, firma nerede olursa olsun geçerlidir
• Firma bir ABD şirketi üzerinden imza atmayı önerirse ne olur? ABD şirketinin neyi değiştirdiğini avukatınıza sorun. Bir ABD mahkeme kararı, o şirketin ABD'de sahip olduğu varlıklardan tahsil edilir; bu yüzden mühendisleri istihdam edip etmediğini ya da yalnızca onların işini yeniden mi sattığını sorun ve şirketi bulunduğu eyaletin şirket sicilinde arayın. Arkasındaki firmayı da yaptırım taramasından geçirin
• Firmanın ülkesinde bir avukata ihtiyacım var mı? İlk sözleşme için yerel bir avukatın metni bir kez okuması ücretine değer; çünkü uyuşmazlık maddesinin ve mühendislerin haklarının orada nasıl işleyeceğine yerel hukuk karar verir. Ona iki maddeyi de gösterin